MUA LẠI CÔNG TY ĐANG HOẠT ĐỘNG: RỦI RO PHÁP LÝ VÀ NHỮNG GÌ PHẢI KIỂM TRA TRƯỚC KHI KÝ

Mua lại công ty đang hoạt động giúp nhà đầu tư có ngay pháp nhân, giấy phép, khách hàng và đội ngũ. Bên mua không phải xây dựng từ đầu. Đổi lại, bên mua nhận luôn toàn bộ lịch sử của công ty. Đó có thể là nợ thuế, nợ bảo hiểm, tranh chấp hay hợp đồng bất lợi mà bên bán không nói ra. Bài viết dưới đây tổng hợp các rủi ro thường gặp và những nội dung cần thẩm định trước khi ký.

Nếu bạn cần luật sư tư vấn, vui lòng liên hệ LHB Sài Gòn qua số Điện thoại/Zalo: 0973.436.828 – 0988.732.880 – 0979.564.828.

MỤC LỤC

Toggle

Mua lại công ty: mua phần vốn hay mua tài sản?

Có hai cách mua lại công ty. Lựa chọn này quyết định bên mua sẽ gánh những rủi ro nào.

Mua phần vốn góp, cổ phần. Bên mua nhận chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty TNHH hoặc cổ phần trong công ty cổ phần. Bên mua trở thành chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông. Công ty vẫn là pháp nhân cũ. Mã số doanh nghiệp, giấy phép, hợp đồng và tài khoản ngân hàng được giữ nguyên.

Đổi lại, công ty vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ đã phát sinh trước thời điểm chuyển nhượng, bao gồm nợ thuế, nợ bảo hiểm xã hội, nghĩa vụ với người lao động, tiền phạt và các nghĩa vụ theo hợp đồng. Việc thay đổi chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông không đương nhiên làm chấm dứt những nghĩa vụ này. Vì vậy, bên mua có thể phải tiếp tục xử lý các vấn đề tồn đọng thông qua việc quản lý và điều hành công ty, đồng thời đối mặt với nguy cơ giảm giá trị khoản đầu tư nếu những rủi ro trước đây không được phát hiện hoặc xử lý phù hợp.

Mua tài sản, mua dự án. Bên mua chỉ nhận những tài sản, hợp đồng, thương hiệu được chọn. Việc này thường thực hiện qua một công ty mới của bên mua, từ đó, có thể giúp bên mua giới hạn phạm vi tài sản và nghĩa vụ tiếp nhận cũng như hạn chế rủi ro. Tuy vậy, giấy phép và hợp đồng không tự động chuyển theo. Mỗi tài sản phải làm thủ tục chuyển nhượng riêng. Giao dịch còn có thể phát sinh thuế giá trị gia tăng, lệ phí trước bạ.

Phần lớn giao dịch mua lại công ty vừa và nhỏ theo cách thứ nhất vì nhanh và giữ được giấy phép. Khi đó, thẩm định trước khi ký gần như là cách duy nhất để biết mình đang mua gì.

Những gì phải thẩm định trước khi mua lại công ty

Hồ sơ pháp lý của công ty

Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Điều lệ và các lần thay đổi.
Đối chiếu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Sổ đăng ký thành viên hoặc sổ đăng ký cổ đông. Người bán có thực sự sở hữu phần vốn đang bán hay không.
Vốn điều lệ đã góp đủ chưa. Phần vốn chưa góp vẫn kéo theo trách nhiệm với nghĩa vụ tài chính phát sinh trước đó. Quy định này tại Điều 47, Điều 113 Luật Doanh nghiệp 2020.
Phần vốn, cổ phần có đang bị cầm cố, phong tỏa hay không.
Nghị quyết của Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông trong 3 năm gần nhất. Cần chú ý các quyết định vay vốn, bảo lãnh, bán tài sản lớn.

Quyền chuyển nhượng của bên bán

Với công ty TNHH hai thành viên trở lên, thành viên muốn bán vốn phải chào bán cho các thành viên còn lại trước. Nếu họ không mua hết trong 30 ngày, thành viên mới được bán cho người ngoài (Điều 52 Luật Doanh nghiệp 2020).

Với công ty cổ phần, cổ phần của cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu bị hạn chế chuyển nhượng. Muốn bán cho người ngoài nhóm sáng lập thì phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận (khoản 3 Điều 120). Điều lệ công ty cũng có thể hạn chế chuyển nhượng (Điều 127).

Giao dịch bỏ qua các bước này có nguy cơ bị thành viên, cổ đông khác khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu.

Thuế và hóa đơn

Tình trạng mã số thuế, có bị đánh dấu không hoạt động tại địa chỉ đăng ký hay không.
Nợ thuế, tiền chậm nộp, quyết định xử phạt, quyết định cưỡng chế.
Các năm chưa quyết toán hoặc chưa thanh tra thuế.
Hóa đơn đầu vào có liên quan doanh nghiệp bỏ trốn, mua bán hóa đơn hay không.
Khoản thuế đề nghị hoàn, khoản lỗ chuyển sang năm sau. Bên bán thường đưa các khoản này vào giá. Tuy vậy, chúng có thể bị loại khi cơ quan thuế kiểm tra.

Người đại diện của công ty nợ thuế lớn có thể bị tạm hoãn xuất cảnh. Vì vậy, người bên mua cử làm giám đốc cũng phải lưu ý điểm này.

Lao động và bảo hiểm

Danh sách người lao động, hợp đồng lao động, nội quy, thang bảng lương.
Nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
Tranh chấp lao động đang có.
Cam kết với người quản lý chủ chốt về thưởng, cổ phần ưu đãi, bồi thường khi nghỉ việc.
Giấy phép lao động của người nước ngoài còn hiệu lực hay không.

Hợp đồng đang thực hiện

Hợp đồng lớn có điều khoản thay đổi quyền kiểm soát hay không. Nhiều hợp đồng cho phép đối tác chấm dứt khi công ty đổi chủ.
Hợp đồng vay, bảo lãnh, thế chấp. Công ty có đang bảo lãnh cho bên thứ ba hay cho công ty của người bán không.
Hợp đồng thuê mặt bằng, nhà xưởng. Cần xem thời hạn còn lại, quyền gia hạn và quyền cho thuê của bên cho thuê.

Tài sản và giấy phép

Quyền sử dụng đất, nhà xưởng đứng tên công ty: mục đích sử dụng, thời hạn, nghĩa vụ tài chính về đất.
Nhãn hiệu, tên miền, phần mềm đứng tên công ty hay đứng tên cá nhân người bán.
Giấy phép con có gắn với nhân sự sẽ nghỉ khi bán công ty hay không, ví dụ người phụ trách chuyên môn.
Hồ sơ môi trường, phòng cháy chữa cháy của cơ sở sản xuất.

Tranh chấp và trách nhiệm tiềm ẩn

Bên mua cần tra cứu vụ án tại tòa án, trọng tài và các quyết định xử phạt hành chính. Bên bán nên liệt kê các khiếu nại của khách hàng và khoản bồi thường đang thương lượng. Những nghĩa vụ chưa thành tranh chấp nhưng đã có dấu hiệu là phần khó phát hiện nhất khi mua lại công ty.

Luật sư tư vấn mua lại công ty – 0973.436.828 – 0988.732.880 – 0979.564.828.

Nhà đầu tư nước ngoài mua lại công ty tại Việt Nam

Nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp phải đáp ứng ba nhóm điều kiện. Đó là điều kiện tiếp cận thị trường, quốc phòng, an ninh và đất đai. Quy định này tại khoản 2 Điều 21 Luật Đầu tư 2025.

Một số giao dịch phải đăng ký góp vốn trước khi thay đổi thành viên, cổ đông. Theo khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 2025, đó là:

Giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại công ty kinh doanh ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện.
Giao dịch làm nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, hoặc tăng tỷ lệ khi đã trên 50%.
Công ty có đất tại đảo, khu vực biên giới, ven biển. Khu vực ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh cũng thuộc diện này.

Bên mua nước ngoài còn phải thanh toán qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Ngành nghề của công ty mục tiêu cần được đối chiếu với cam kết quốc tế của Việt Nam. Có những ngành người Việt kinh doanh bình thường nhưng nhà đầu tư nước ngoài bị giới hạn tỷ lệ sở hữu.

Xem thêm: Thủ tục thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Điều khoản bảo vệ bên mua lại công ty

Thẩm định không phát hiện được mọi rủi ro. Vì vậy, hợp đồng chuyển nhượng cần có các cơ chế sau:

Cam đoan và bảo đảm của bên bán về pháp lý, tài chính, thuế, lao động, tài sản. Nội dung nên cụ thể và gắn với kết quả thẩm định.
Nghĩa vụ bồi hoàn. Bên bán chịu các khoản thuế, nợ, tiền phạt phát sinh từ sự kiện trước ngày hoàn tất. Điều này áp dụng cả khi bên mua phát hiện sau đó. Thời hạn bồi hoàn với nghĩa vụ thuế nên đủ dài.
Thanh toán theo đợt hoặc ký quỹ một phần giá chuyển nhượng để bảo đảm nghĩa vụ bồi hoàn.
Điều kiện tiên quyết trước khi thanh toán. Ví dụ thành viên khác từ bỏ quyền ưu tiên mua, đối tác chấp thuận thay đổi kiểm soát.
Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015. Hợp đồng cần chọn rõ tòa án hay trọng tài.
Bàn giao con dấu, hồ sơ pháp lý, sổ sách kế toán. Chữ ký số, tài khoản thuế điện tử, tài khoản ngân hàng cũng phải bàn giao đủ.

Thủ tục sau khi mua lại công ty

Công ty phải đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp trong 10 ngày kể từ ngày có thay đổi. Thủ tục thực hiện theo Luật Doanh nghiệp và Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Tùy loại hình, đó là thay đổi chủ sở hữu, thay đổi thành viên hoặc thông báo cổ đông nước ngoài. Với công ty cổ phần, chuyển nhượng giữa cổ đông thông thường chỉ cần ghi vào sổ đăng ký cổ đông.

Bên bán là cá nhân phải khai và nộp thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng vốn. Bên bán là tổ chức nộp thuế thu nhập doanh nghiệp. Hợp đồng cần quy định rõ bên nào chịu và thời hạn nộp. Thông tin chủ sở hữu hưởng lợi, người đại diện và chữ ký số cũng phải cập nhật.

Giao dịch quy mô lớn còn có thể phải thông báo tập trung kinh tế với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Việc này áp dụng khi giao dịch đạt ngưỡng theo Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 35/2020/NĐ-CP.

Xem thêm: Làm sao để rút vốn ra khỏi công ty