Trong bối cảnh tranh chấp thừa kế ngày càng gia tăng, việc lập di chúc đúng pháp luật là giải pháp quan trọng giúp bảo đảm ý chí của người có tài sản và hạn chế rủi ro pháp lý cho người thừa kế. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít di chúc bị tuyên vô hiệu do sai sót về chủ thể, nội dung hoặc hình thức. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp các lưu ý quan trọng khi lập di chúc hiện nay nhằm giúp người đọc chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Luật Hùng Bách là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn di chúc và thừa kế với đội ngũ luật sư chuyên sâu, giàu kinh nghiệm.
Liên hệ Luật sư Luật Hùng Bách – 0963.645.828 để được tư vấn trực tiếp.
MỤC LỤC
Tại sao cần lập di chúc?
Lập di chúc là việc cá nhân thể hiện ý chí của mình nhằm định đoạt tài sản sau khi chết, xác định người thừa kế và cách thức phân chia di sản theo quy định của pháp luật. Di chúc hợp pháp là căn cứ pháp lý quan trọng để bảo đảm ý nguyện của người để lại tài sản được tôn trọng và thực hiện.
Về ý nghĩa pháp lý, di chúc giúp xác lập rõ quyền, nghĩa vụ của những người thừa kế, hạn chế việc áp dụng thừa kế theo pháp luật khi không phù hợp với mong muốn của người để lại di sản. Về ý nghĩa thực tiễn, việc lập di chúc góp phần giảm thiểu mâu thuẫn gia đình, tiết kiệm thời gian, chi phí giải quyết tranh chấp và bảo đảm ổn định quan hệ dân sự.
Trong bối cảnh hiện nay, tranh chấp thừa kế ngày càng gia tăng, tài sản đa dạng và giá trị lớn (nhà đất, cổ phần, tài sản đầu tư…), việc lập di chúc sớm là cần thiết để chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người có tài sản, đồng thời hạn chế rủi ro phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế trong tương lai.
Di chúc là gì theo quy định pháp luật?
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Di chúc chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật.
Pháp luật hiện hành công nhận các hình thức di chúc sau:
- Di chúc bằng văn bản:
Di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực;
Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực (di chúc viết tay, đánh máy), với điều kiện đáp ứng các yêu cầu luật định.
2. Di chúc miệng:
Chỉ được lập trong trường hợp tính mạng người lập di chúc bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản; di chúc miệng phải được người làm chứng ghi chép lại và đáp ứng điều kiện về thời hạn theo quy định của pháp luật.
Di chúc hợp pháp có giá trị pháp lý bắt buộc đối với những người thừa kế và là căn cứ để xác định quyền hưởng di sản, phạm vi di sản cũng như nghĩa vụ tài sản của các bên liên quan, qua đó bảo đảm việc phân chia thừa kế được thực hiện đúng ý chí của người để lại di sản và đúng quy định pháp luật.
CÁC LƯU Ý KHI LẬP DI CHÚC HIỆN NAY
Lưu ý về người lập di chúc phải đáp ứng
Người lập di chúc phải đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự. Theo đó, người thành niên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự được quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.
Khi lập di chúc, người lập di chúc phải ở trong tình trạng minh mẫn, sáng suốt, hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Đây là điều kiện bắt buộc để di chúc được công nhận là hợp pháp; nếu không đáp ứng, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Đối với người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, pháp luật cho phép lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, đồng thời di chúc phải được lập bằng văn bản theo đúng hình thức luật định.
Lưu ý về nội dung di chúc
Nội dung di chúc cần ghi rõ thông tin của người lập di chúc và người thừa kế, bao gồm họ tên, năm sinh, giấy tờ nhân thân (nếu cần) nhằm tránh nhầm lẫn hoặc tranh chấp về chủ thể hưởng di sản.
Di chúc phải xác định rõ tài sản để lại thừa kế, mô tả cụ thể từng loại tài sản, tình trạng pháp lý và quyền sở hữu của người lập di chúc đối với tài sản đó, đặc biệt đối với nhà, đất và tài sản có đăng ký quyền sở hữu.
Việc phân chia tài sản cần được thể hiện rõ ràng, cụ thể, xác định phần di sản mỗi người được hưởng hoặc cách thức phân chia, tránh sử dụng các nội dung chung chung, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.
Ngoài ra, di chúc nên xác định rõ các nghĩa vụ tài sản (nợ, nghĩa vụ tài chính khác) và người có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ sau khi người lập di chúc qua đời, nhằm bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan và hạn chế tranh chấp phát sinh.
Lưu ý về hình thức di chúc
Di chúc viết tay không bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, loại di chúc này dễ phát sinh tranh chấp do khó chứng minh tính xác thực, tình trạng minh mẫn của người lập di chúc.
Di chúc có công chứng hoặc chứng thực có giá trị chứng cứ cao, giúp bảo đảm tính hợp pháp của di chúc và hạn chế tối đa rủi ro bị tuyên vô hiệu. Đây là hình thức được khuyến nghị áp dụng, đặc biệt đối với tài sản có giá trị lớn hoặc quan hệ thừa kế phức tạp.
Đối với di chúc miệng, chỉ có hiệu lực khi được lập trong trường hợp khẩn cấp, tính mạng người lập di chúc bị đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản; di chúc phải có ít nhất hai người làm chứng, được ghi chép lại và công chứng hoặc chứng thực trong thời hạn luật định.
Để tránh sai sót về hình thức dẫn đến di chúc vô hiệu, người lập di chúc cần tuân thủ đúng quy định pháp luật về hình thức di chúc, người làm chứng, chữ ký/điểm chỉ và nên cân nhắc việc lập di chúc với sự hỗ trợ của công chứng viên hoặc luật sư.
Lưu ý về người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc:
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, một số chủ thể được hưởng phần di sản thừa kế bắt buộc, không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Các trường hợp này bao gồm: con chưa thành niên; cha, mẹ; vợ hoặc chồng; con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc thuộc diện không được quyền hưởng thừa kế.
Trên thực tế, việc bỏ sót người thừa kế bắt buộc trong di chúc là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp thừa kế và việc di chúc bị yêu cầu tuyên vô hiệu một phần. Do đó, khi lập di chúc, cần rà soát đầy đủ các chủ thể thuộc diện thừa kế bắt buộc và có phương án phân chia phù hợp nhằm hạn chế tranh chấp, bảo đảm di chúc được thực hiện đúng ý chí và đúng quy định pháp luật.
NHỮNG SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI LẬP DI CHÚC
Một trong những sai lầm phổ biến là di chúc được lập không rõ ràng, nội dung chung chung, cách diễn đạt dễ gây hiểu sai, dẫn đến nhiều cách giải thích khác nhau khi phân chia di sản.
Nhiều trường hợp không cập nhật di chúc khi tài sản thay đổi như mua bán, chuyển nhượng, phát sinh tài sản mới hoặc thay đổi tình trạng hôn nhân, khiến di chúc không còn phù hợp với thực tế tại thời điểm mở thừa kế.
Di chúc cũng có thể bị vô hiệu nếu vi phạm điều cấm của luật, chẳng hạn tước bỏ quyền hưởng thừa kế bắt buộc, định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người lập di chúc hoặc có nội dung trái đạo đức xã hội.
Bên cạnh đó, không xác định rõ quyền sở hữu đối với tài sản (tài sản riêng, tài sản chung vợ chồng, tài sản đang tranh chấp) là nguyên nhân dễ phát sinh khiếu kiện giữa các đồng thừa kế.
Cuối cùng, lập di chúc nhưng không lưu giữ đúng cách, để thất lạc, hư hỏng hoặc không thông báo cho người có liên quan biết nơi lưu giữ di chúc, cũng làm phát sinh rủi ro di chúc không được thực hiện hoặc bị tranh chấp về tính xác thực.
CÓ NÊN CÔNG CHỨNG, CHỨNG THỰC DI CHÚC HAY KHÔNG?
Di chúc công chứng có nhiều ưu điểm nổi bật như bảo đảm tính hợp pháp về hình thức và nội dung, xác nhận tình trạng minh mẫn, tự nguyện của người lập di chúc, đồng thời có giá trị chứng cứ cao khi phát sinh tranh chấp. Việc công chứng cũng giúp hạn chế rủi ro di chúc bị tuyên vô hiệu do sai sót pháp lý.
So với di chúc không công chứng, di chúc có công chứng hoặc chứng thực thường an toàn và ổn định pháp lý hơn. Di chúc không công chứng vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đủ điều kiện luật định, nhưng trên thực tế dễ bị tranh chấp về chữ viết, chữ ký, thời điểm lập di chúc hoặc năng lực hành vi của người lập di chúc.
Trên thực tế, nên lập di chúc tại văn phòng công chứng trong các trường hợp: tài sản có giá trị lớn (đặc biệt là nhà, đất), có nhiều người thừa kế, quan hệ gia đình phức tạp, có người thừa kế ở nước ngoài hoặc khi người lập di chúc muốn bảo đảm tối đa tính pháp lý và khả năng thực thi của di chúc.
THỜI ĐIỂM SỬA ĐỔI, BỔ SUNG, HỦY BỎ DI CHÚC
Theo quy định của pháp luật, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào khi còn sống và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Việc sửa đổi, bổ sung phải được thực hiện trong tình trạng minh mẫn, tự nguyện và tuân thủ đúng hình thức luật định.
Trong trường hợp lập nhiều bản di chúc, nếu các bản di chúc có nội dung khác nhau thì bản di chúc được lập sau cùng và hợp pháp sẽ có hiệu lực. Các nội dung không bị sửa đổi, bổ sung trong di chúc mới vẫn có thể được xem xét áp dụng nếu không mâu thuẫn.
Khi lập di chúc mới để thay thế di chúc cũ, cần ghi rõ việc hủy bỏ toàn bộ hoặc một phần di chúc trước đó, bảo đảm di chúc mới đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức, nhằm tránh xung đột giữa các bản di chúc và hạn chế tranh chấp phát sinh.
LIÊN HỆ LUẬT SƯ TƯ VẤN DI CHÚC
Nếu bạn gặp phải các vướng mắc liên quan có thể liên hệ Luật Hùng Bách như sau:
Email: luathungbach.hcm@gmail.com
Điện thoại: 0963.645.828 (Zalo)
Fanpage: https://www.facebook.com/Lhb.hcm
Website: https://lhblaw.vn/
Luật Hùng Bách là một trong những Công ty Luật hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ Luật sư giỏi, uy tín và chuyên nghiệp. Luật Hùng Bách tự tin có thể giải đáp tất cả các câu hỏi liên quan đến lĩnh vực này.
Trân trọng!
