DI CHÚC MIỆNG (DI CHÚC HỢP PHÁP BẰNG LỜI NÓI): ĐIỀU KIỆN BẮT BUỘC VÀ NHỮNG GÓC KHUẤT DỄ BỊ TUYÊN VÔ HIỆU

Thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế cho thấy, các trường hợp định đoạt tài sản bằng lời nói luôn tiềm ẩn nhiều vướng mắc về chứng cứ và giá trị pháp lý. Việc hiểu đúng quy định pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người thừa kế mà còn hạn chế những tranh chấp phát sinh sau này. Đây cũng là nội dung được nhiều cá nhân quan tâm, tìm hiểu. Bài viết ” Di chúc miệng (Di chúc hợp pháp bằng lời nói): Điều kiện bắt buộc và những góc khuất dễ bị tuyên vô hiệu” sẽ giúp quý khách hàng có thêm những thông tin bổ ích liên quan đến nội dung này.

Mọi vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc vui lòng liên hệ qua hotline 0979.964.828 (Zalo) để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất. 

Di chúc miệng là gì?

Trên thực tế, không phải lúc nào người để lại tài sản cũng có điều kiện lập di chúc bằng văn bản. Có những trường hợp bệnh nặng, tai nạn bất ngờ hoặc tính mạng bị đe dọa khiến họ chỉ kịp thể hiện ý chí cuối cùng bằng lời nói. Khi đó, pháp luật Việt Nam cho phép lập di chúc miệng nhưng phải đáp ứng những điều kiện rất chặt chẽ.

Theo quy định tại Điều 629 của Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc miệng được quy định như sau:

1. Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

2. Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Đây được xem là hình thức di chúc đặc biệt, chỉ được áp dụng trong những trường hợp khẩn cấp và không phải bất kỳ lời trăn trối nào cũng đương nhiên có giá trị pháp lý.

Chính vì vậy, nhiều tranh chấp thừa kế phát sinh từ việc một số người cho rằng người chết đã để lại “lời dặn cuối cùng”, trong khi những người khác phủ nhận tính hợp pháp của lời dặn đó.

LUẬT SƯ CHUYÊN VỀ THỪA KẾ – ĐẤT ĐAI: 0979.964.828 (Zalo)

Điều kiện để di chúc miệng có hiệu lực pháp luật.

Để được công nhận là di chúc hợp pháp, di chúc miệng phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện sau:

Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt.

Người để lại di sản phải nhận thức và làm chủ được hành vi của mình tại thời điểm tuyên bố ý chí.

Nếu người đó đang trong tình trạng mê man, mất ý thức, bị tác động bởi thuốc an thần mạnh hoặc không còn khả năng nhận thức thì lời nói được đưa ra sẽ không được xem là di chúc hợp pháp.

Đây là một trong những nội dung thường gây tranh cãi nhất vì việc chứng minh trạng thái tinh thần của người đã mất không hề đơn giản.

Việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện.

Ý chí của người lập di chúc phải được thể hiện một cách độc lập, không bị đe dọa, ép buộc hoặc lừa dối.

Trong nhiều vụ tranh chấp, các đồng thừa kế thường cho rằng người đang hấp hối bị người thân tác động tâm lý nhằm thay đổi việc phân chia tài sản. Nếu có căn cứ chứng minh việc tác động này xảy ra, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.

Chỉ được lập trong trường hợp tính mạng bị cái chết đe dọa.

Đây là điều kiện mang tính bắt buộc. Pháp luật không cho phép cá nhân tùy ý lựa chọn hình thức di chúc miệng thay cho di chúc bằng văn bản. Nói cách khác, nếu người để lại tài sản vẫn có đủ thời gian và điều kiện để lập văn bản nhưng chỉ nói miệng với người thân thì rất khó được công nhận là di chúc hợp pháp.

Những trường hợp thường được xem là phù hợp gồm:

• Tai nạn giao thông nghiêm trọng.
• Tai nạn lao động nguy hiểm.
• Bệnh nặng trong giai đoạn nguy kịch.
• Thiên tai, hỏa hoạn hoặc sự kiện bất khả kháng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Phải có ít nhất hai người làm chứng.

Người lập di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng. Những người này có trách nhiệm ghi nhận chính xác nội dung mà người lập di chúc đã tuyên bố. Việc chỉ có một người duy nhất nghe thấy lời trăn trối thường không đáp ứng điều kiện luật định.

Không phải ai có mặt tại thời điểm lập di chúc cũng có thể trở thành người làm chứng.

Theo quy định của pháp luật, các đối tượng sau không được làm chứng:

• Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
• Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc.
• Người chưa đủ 18 tuổi.
• Người mất năng lực hành vi dân sự.
• Người gặp khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi.

Việc lựa chọn sai người làm chứng là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến di chúc bị tuyên vô hiệu.

Thủ tục bắt buộc để di chúc miệng được công nhận.

Bước 1: Ghi chép lại nội dung.

Những người làm chứng phải ghi chép lại đầy đủ nội dung di chúc.

Nội dung cần thể hiện rõ:

• Thông tin người lập di chúc.
• Ý chí phân chia tài sản.
• Người được hưởng di sản.
• Tài sản được để lại.
• Thời gian, địa điểm ghi nhận.

Bước 2: Ký tên hoặc điểm chỉ.

Tất cả người làm chứng phải cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản ghi nhận nội dung di chúc miệng.

Bước 3: Công chứng hoặc chứng thực trong thời hạn 05 ngày làm việc.

Đây là điều kiện rất quan trọng nhưng thường bị bỏ sót.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, văn bản ghi nhận nội dung di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Nếu quá thời hạn này, khả năng rất cao di chúc sẽ không được công nhận.

Khi nào di chúc miệng tự động mất hiệu lực?

Đây là quy định đặc biệt mà nhiều người chưa biết. Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và có khả năng lập di chúc bằng văn bản thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. Điều này có nghĩa rằng:

Di chúc miệng chỉ mang tính chất tạm thời để xử lý tình huống khẩn cấp.

Khi nguy cơ tử vong không còn, người đó phải lập lại di chúc bằng văn bản nếu vẫn muốn duy trì ý chí định đoạt tài sản.

Những góc khuất khiến di chúc miệng dễ bị tuyên vô hiệu.

Mặc dù được pháp luật thừa nhận nhưng trên thực tế, di chúc miệng là loại di chúc có tỷ lệ tranh chấp rất cao. Bởi:

Thứ nhất, không chứng minh được tình trạng nguy cấp.

Nhiều trường hợp người chết chỉ nói chuyện phân chia tài sản với con cháu trong sinh hoạt thường ngày. Sau khi người đó qua đời, một số người cho rằng đó là di chúc miệng. Tuy nhiên, nếu không chứng minh được thời điểm đó tính mạng đang bị đe dọa thì lời nói này khó được công nhận.

Thứ hai, thiếu người làm chứng hợp lệ.

Nhiều trường hợp, di chúc miệng thường được xác lập trong bối cảnh người để lại di sản đang mắc bệnh hiểm nghèo hoặc rơi vào tình trạng sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng, không còn khả năng cứu chữa. Trong những thời điểm cuối đời, họ có nhu cầu bày tỏ ý chí định đoạt tài sản thông qua những lời trăn trối trước khi qua đời.

Tuy nhiên, những người thường xuyên có mặt để chăm sóc và trực tiếp nghe được nội dung thể hiện ý chí này chủ yếu là vợ, chồng, con hoặc các thành viên khác trong gia đình. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, các chủ thể thuộc diện được hưởng di sản hoặc có quyền, lợi ích liên quan đến nội dung di chúc không đủ điều kiện tham gia với tư cách người làm chứng. Do đó, mặc dù là những người trực tiếp tiếp nhận ý chí cuối cùng của người để lại di sản, họ vẫn không đáp ứng các điều kiện pháp luật đặt ra đối với người làm chứng của di chúc miệng.

Hệ quả là trong nhiều trường hợp, việc xác lập di chúc miệng không bảo đảm các yêu cầu về hình thức theo quy định pháp luật, dẫn đến văn bản này không được công nhận giá trị pháp lý và không làm phát sinh hiệu lực đối với việc phân chia di sản thừa kế.

Thứ ba, không công chứng hoặc chứng thực đúng thời hạn.

Đây là lỗi rất phổ biến. Gia đình thường lo hậu sự nên quên thực hiện thủ tục xác nhận chữ ký người làm chứng trong vòng 05 ngày làm việc. Khi tranh chấp xảy ra, di chúc đứng trước nguy cơ bị vô hiệu toàn bộ.

Thứ tư, nội dung không rõ ràng.

Trong thực tế, khi tính mạng của người để lại di sản đang trong tình trạng bị đe dọa nghiêm trọng, họ thường không còn đủ thời gian hoặc điều kiện sức khỏe để thể hiện đầy đủ, chi tiết ý chí định đoạt tài sản của mình. Vì vậy, nội dung di chúc miệng thường được trình bày ngắn gọn, khái quát hoặc thiếu các thông tin cần thiết. Thực tế này dẫn đến khó khăn cho người làm chứng trong việc ghi nhận, xác định chính xác ý chí của người lập di chúc, đồng thời làm phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện và phân chia di sản.

Chẳng hạn, người để lại di sản chỉ tuyên bố: “Ngôi nhà này sau này cho đứa con hiếu thảo nhất.”

Trong trường hợp này, người được hưởng di sản không được xác định cụ thể, trong khi tiêu chí “hiếu thảo nhất” mang tính định tính, không có căn cứ khách quan để đánh giá và đối chiếu.

Do đó, nội dung định đoạt nêu trên thiếu tính rõ ràng, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể thụ hưởng cũng như quá trình thực thi di chúc trên thực tế.

Thứ năm, mâu thuẫn giữa các lời khai.

Khi người làm chứng ghi nhận nội dung không thống nhất hoặc khai báo khác nhau tại tòa án, giá trị chứng minh của di chúc sẽ bị suy giảm đáng kể.

Dịch vụ Luật sư Tư vấn và Soạn thảo Di chúc Viết tay – Luật Hùng Bách

Di chúc viết tay là cách thức để lại tài sản thiêng liêng và bảo mật. Tuy nhiên, một lỗi chữ viết hay thiếu sót thể thức nhỏ cũng có thể khiến di chúc bị vô hiệu. Điều này dễ dẫn đến những tranh chấp tài sản không đáng có giữa những người thân yêu.

Hiểu được điều đó, Luật Hùng Bách cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện cho Quý khách:

• Tư vấn chuyên sâu: Kiểm tra tính hợp pháp của tài sản và điều kiện của người lập di chúc.

• Thiết kế lộ trình phân chia: Hướng dẫn phân định tài sản rõ ràng, hợp tình, hợp lý và đúng luật.

• Trực tiếp hỗ trợ soạn thảo: Rà soát từng câu chữ, đảm bảo văn bản chuẩn xác về mặt thể thức pháp lý.

Chúng tôi cam kết bảo mật tuyệt đối thông tin, bảo vệ trọn vẹn di nguyện của Ông/Bà và sự bình yên của gia đình.

Luật Hùng Bách0979.964.828 (Zalo/Viber).. Điểm tựa pháp lý vững chắc cho tương lai gia đình bạn. Hãy liên hệ ngay hôm nay để nhận tư vấn kịp thời!

Liên hệ Luật sư tư vấn luật, giải quyết tranh chấp thừa kế – đất đai.

Bạn cần luật sư giỏi, uy tín tư vấn pháp luật thừa kế – đất đai. Bạn cần tư vấn, hướng dẫn giải quyết tranh chấp thừa kế – đất đai. Bạn cần người đại diện thực hiện các thủ tục hành chính về khai nhận di sản thừa kế. Bạn muốn nhận báo phí dịch vụ luật sư. … Vui lòng liên hệ Luật Hùng Bách theo một trong các cách sau:

• Văn phòng Hồ Chí Minh: Số 33, Đường số 4, phường Hạnh Thông, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Văn phòng Hà Nội: Số 32 Phố Đỗ Quang, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.
• Văn phòng Đà Nẵng: Số 48 Mai Dị, phường Hòa Cường, Thành phố Đà Nẵng.
• Văn phòng Hà Tĩnh: Số 24-26 Phan Đình Phùng, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh.
• Điện thoại (Zalo/Viber/Whatsapp): 0979.964.828 (Zalo/Viber)
  
• Fanpage: https://www.facebook.com/LuatHungBach – https://www.facebook.com/Lhb.hcm
• Website: https://lhblaw.vn/
• Email: luathungbach.hcm@gmail.com

Luật Hùng Bách tiếp nhận thông tin vụ việc, tài liệu nhanh chóng tại văn phòng hoặc trực tuyến. Chúng tôi đảm bảo thực hiện chính sách bảo mật thông tin, tài liệu của khách hàng.

Trân trọng!

PTN.